رگ
تاک

اخگری
در پژوهشگری تاريخ اجتماعی – سياسی ايران

•
اگر پيش زمينه ای و  بردباری لازم برای درک برخی از آثار فلسفي-سياسی
انديشمندان توانای کشورمان، شماری را – حتا روشنفکران پر ادعايمان را – می
هراساند، ديگر نخواندن و يا مسکوت گذاردن کتاب روان نگاشته و شفاف رگ تاک را
چه بهانه ايست؟

•
بی شک از ستونهای بنيادين رگ تاک ديدگاهی است که پژوهشگر گرانمايه خانم
مشهوری در باره ی نقش رفرمهای دينی (مذهبي) عرضه داشته و بنوعی فرمولبندی می
نمايد.

•
ايران
همواره عرصه ی تاخت و تاز سپاهيان غير ايرانی از تمدنهای پست تر به ايران
بوده است. اما همگی آنان در ميان  فرهنگ جهان آرائی ايران ذوب شده و خود
به بخشی از نيروی بالنده ی آن بدل گشته اند.

داود بهرامی

[email-masked]

يکشنبه ٨ شهريور
١٣٨٣ – ٢۹ اوت ٢٠٠۴

چاپ سوم کتاب رگ تاک، در دو
جلد و به قلم دلارام مشهوري، که تاکنون آخرين چاپ آن  بوده، در بهار
۱۳۷۹ از سوی انتشارات خاوران در فرانسه انجام  گرفته است. اينگونه بديده
می آيد که شمار چاپ هر نوبت تنها ۲۰۰۰ نسخه بوده است.

نسخه ای که من در ارديبهشت ماه
همين سال بدست آوردم تنها در يکی از کتابفروشی های خيابان وست وود لس آنجلس،
آنهم پس از پرس و جوی فراوان  موجود بود. اندکی انديشه کنيد! ۶۰۰۰ نسخه
از کتابی که اخگری تابناک در دنيای پژوهش و چُکلش تاريخ ايران زمين است و که
بی ترديد در فردای ايرانی آزاد در آموزشگاههای رسمی کشورمان دست بدست خواهد
گشت!

کتابخوان کنجکاو کم نداريم و
نه عاشقانی که تشنه ی فراگيری ريشه ها و عناصر سيه روزی سرزمين پرشکوهمان
ايران اند. مشکل از سکوت ماست. از خود بارها و بارها پرسيده ام مگر ما با
فيلسوف معاصر خود منوچهر جمالي۱ که نزديک به سه دهه و بيش از ۱۰۰
جلد کتاب، که ستر ستر آنها با تيزبينی و سنجشگری خردمندانه و عاشقانه در باره
ی تمدن ايران زمين نگاشته شده، چه کرده ايم که با تک کتاب اختر گونه ی
پژوهشگر فرزانه ی خود خانم دلارام مشهوری نماييم!؟

اگر پيش زمينه ای و
بردباری لازم برای درک برخی از آثار فلسفي-سياسی انديشمندان توانای کشورمان،
شماری را – حتا روشنفکران پر ادعايمان را – می هراساند، ديگر نخواندن و يا
مسکوت گذاردن کتاب روان نگاشته و شفاف رگ تاک را چه بهانه ايست؟

و
اين در حاليستکه پس از چند هفته از عمر کتاب ۴۱۰۰۰ نسخه اي۲
خاطرات فرح ديبا بنام "کهن ديارا" می بينيم که برخی آستينها را
بالا می زنند تا مبادا از قافله  عقب افتاده به معرفی اين کتاب می
پردازند: "در اين هفته دو کتاب خوانده ام يکی جلد سوم خاطرات پس از انقلاب
هاشمی رفسنجانی زير عنوان « آرامش و چالش» و ديگری خاطرات فرح پهلوی با عنوان
«کهن ديارا» که از جمله کتاب هائی هستند که به دليل نام نويسنده و نه محتوای
کتاب در زمره کتاب های ماخذ درباره چهل سال اخير تاريخ ايران قرار
خواهند گرفت... کم نيستند کسانی که معتقدند اين قبيل کتاب ها نظير خاطرات فرح
پهلوی و هاشمی رفسنجانی تاريخ نيستند و بی ارزشند... اين سخن غلط نيست
اما به نظرم باز هم از اهميت اين نوع کتاب ها نمی کاهد.(!؟)"
۳

(تاکيد از من
است)

جای افسوس بسيار است که
"روشنفکران" ما را با کتابهائی سر و کارشان است که قلم پردازی بی دردسر و
عامه پسند در باره ی آنها تضمين شده باشد. آيا بسياری از هموندهای کتاب خوان
نقاد در بالا، و نه لزومن خود او، که هيچ فرصتی را برای "ارشاد مردم" (مستقيم
يا غير مستقيم) در سايتهای اينترنتی از دست نمی دهند، کتاب "رگ تاک" را
نخوانده اند و يا دست کم از وجود آن آگاهی ندارند!؟ آيا شما باور می کنيد که
در ميان اندک کتابهائی که در خارج از کشور به چاپ رسيده و می رسند، نتوان
آوای متفاوت و نوين کتاب "رگ تاک" را از مابقی تشخيص داد!؟ اگر اين چنين است،
که نيست، نبايد به حال جامعه ای که "روشنفکرش" گوشهايش به شنيدن سازهای دگر
حساس نيستند و که تمايل بيشتری به کتابهای کم مايه از شخصيتهائی مشکوک از خود
نشان می دهد، اشک ريخت!؟

گفتم و باز هم می گويم: سکوت!
سکوت از سوی کسانی که به نام پيشتازی در به آغوش کشيدن مدرنيته، از وظيفه ی
عاجل خود در مقابله با سنت که گرانيگاه آن در قلب و مغز دم و دستگاه روحانيت
شيعه ی ايران لانه کرده است، شانه خالی می کنند. خواسته يا ناخواسته، سنت را
با پاروی واردات فکری تازه يافته در غرب در مخفيگاه های تاريک ذهنی و روانی
ملتمان پنهان می دارند. و سکوت از سوی کسانی که پا به پای ارابه ی قدرت
دوانند و در عالم سياست پيله ای گرم و نرم برای خود بافته اند، و هراسی
بسيارشان است از دريدن آن پيله. بهم ريختن فرمولهايی که زندگيشان را سخت
خواهد نمود، و به خودکشی مانند است و هيچ انسان عاقلی به استقبال
عذابِ بازنگری و خودتعريفی نخواهد رفت. گفتم عاقل۱ و نه خردورز.
بکارگيری عقل انسان را عاقل می کند. عقل عافيت طلب است، پس در پی آرامش سنگي،
آستينها را بالا می زند و خود را _دست کم برای خويش_ توجيه می نمايد. خرد
چالشگر است و پويا. به جائی بند و آويزان نمی شود. هرگز به حقيقت مطلق نمی
رسد و آنرا  به چنگ نمی آورد. پس انسان خردورز را "عذابي" ست جاودانه،
چرا که هيچ امامزاده ايش نيست و هرگز قلب تپنده اش را قربانی هيچ دم و
دستگاهی نمی کند. ره گشاست و پيشرو. پيکانی است بی قرار بر زهی که دارنده اش
به ميزان توانائی نيروی بلند پروازی اش و روان انساندوستانه و سرکشش کمانه می
کشد و سپس  آنرا رها می سازد. و آنگاه که در دور دست عاقلان و تنگ نظران
فرو نشست اندکی پس، دگر بار، بر زه بوسه می زند.

رگ تاک پيکانی است رها شده از
زه. کش کمانه ی آن از سوی خواننده ی جوينده و به ميزان شور او کشيده و نازک
می گردد.

خانم دلارام مشهوری نتيجه ی
کند و کاو خويش را از تاريخ ۵۰۰ ساله گذشته ی ايران با انديشه ی سنجشگر خويش
آلائيده و در دو جلد گرد آوری نموده است.

آنچه در زير می آيد دريافتهای
من تنها محدود به جلد نخست رگ تاک می شود. در همين جلد نخست شما با بی شمار
انديشه های نابی آشنا می شويد که  پشتوانه ی برنمائيشان کند و کاو سخت
کوشانه ی نويسنده ی ارجمند است. آنچه در زير می آيد تنها درشترين نکاتی است
که از ديد من دارای وزنه ای سنگينترند:

۱. اهميت حافظه ی تاريخی هر ملت و بويژه جايگاه آن در
موقعيت کنونی تک تک ما ايرانيان و نيز جمع ما به نام يک ملت.

نويسنده ی فرزانه خانم دلارام
مشهوری چه در آغاز کتاب خود و چه در بخش پايانی جلد نخست آن اشاره ای دارد به
نکته ای که کمتر انديشمند معاصر ايرانی بدان پرداخته است و آن نقش بی بديل
حافظه ی تاريخی هر ملتی در پيشروی بسوی آينده ای تابناک است. اين نکته بويژه
شامل حال ما ايرانيان می شود چرا که ميهن ما هزاران سال از عمر تمدن بی
همتايش که در نوع خود نخستين در جهان بوده است، می گذرد و دارای پشتوانه ی
فرهنگی بس سترگی است.

ايشان می گويد:" بهمانگونه که
فرد انسان با تکيه بر هويت خويش، موقعيت اجتماعی و امکانات موجود، به عمل دست
می يازد و کار و کوشش می کند، تا به هدفها و آرزوهايش دست يابد، در کنش
تاريخی ملتها نيز "حافظه و هويت تاريخي" از نقشی تعيين کننده برخوردار است.
اگر حافظه ی تاريخی مملو از خاطره ی شکستها، مصيبتها و سرخوردگيها باشد،
البته در روحيه و عزم امروزين نيز اثرات منفی دارد و زمينه ی بی عملي، جبوني،
خوشباشی و سرنوشتگرائی را می گسترد. برعکس، اگر ملتی بر گذشته ی خويش و عمل
تاريخی پدران و مادران خود باليدن تواند، اين مشوق پيگيري، پی جوئی و زياده
طلبی در دوره ی معاصر می گردد."(رگ تاک جلد نخست ,ص۲)

پيش از اين رسم بر اين بوده
است که – بويژه پس از حکومت يک تنه ی متوليان اسلام از سال ۱۳۵۷ بدينسو – هر
گاه گفتمانی از تمدن گذشته مان به ميان می آمده است، محافل "روشنفکر"، همراه
با اسلاميستهای ضد ايرانی حاکم،  آنرا يکسره با چماق شونيزم و يا عظمت
طلبی ايرانی بر فرق سر ملت کوبيده اند. البته حساب کار و باج حاکمان اسلامی
انسان ستيز ايران روشن است. آنچه دردناک است همزانوئی بخش بزرگی از
سياستمندان پر مدعا، از جمله در جبهه ی چپ، با اين جماعت ضدايرانی است. بی
ترديد کسانی که بخواهند تمدن و فرهنگ پر افتخار ايران باستان را که بخشی از
گنجينه ی جهان است، سکوی پرش نژاد پرستانه ی خويش نمايند و ديگران را خُرد و
ناچيز شمارند، همان ريگی را در کفش دارند که افترا زنان مغرض. هر دو ارزشهای
والا و انسان پرور تمدن ايرانی را در لجنزار نفرت و نادانی گرفتار نگاه می
دارند. می توان به جرات ابراز نمود که آبشخور جبهه ی ضد ايرانی ای که پشت
افترا زنی های آنچنانی خود را پنهان کرده است، همان دستگاه فکری اسلامی
صادراتی به ايران و بندگی بدان است. يکی از دلايل در غلتيدن به جبهه ی
اسلاميستها در ميهن ما بدون ترديد ناآگاهی و کم دانی از چند و چون تمدن
ايرانی و ابعاد آن می باشد. باليدن به تمدن ايرانی چنانچه استوار بر آگاهی از
معنای انساندوستانه و جهان آرائی آن نباشد، مردود شدن در آزمايش خودشناسی
ايرانی است.

هيچ موجود زنده و خلاقی در
زندگی يافت نمی شود که خود را به هيچ انگارد. کسی که خود را بی ارزش و
ناچيز  ميشمارد، مرده ای است جنبنده. خودباوری راز پيش روی است.
خودباوری در نهان خويش توانائی شناسائی توانائی های خويش و آزمودن ناآزموده
ها و گسترش افق پيشرفت است. موجود زنده ای (چه يک فرد و يا چه يک ملت) که خود
را مجموعه ای از شکستها، ناتوانی ها و ضعف هايش می انگارد، موجود مفلوک و
قابل ترحمی است که بدرد هيچ کاری نمی خورد و اميد بستن به خردورزی او خيانت
ابلهانه ای به خويش بيش نيست. زيانبارترين نوع نگرش، اما، باور به بدانديشی و
کژی خويش است؛ چرا که طبيعت زندگی حکم می کند تا هر موجود زنده ای به زندگی
خويش ادامه دهد. پس باور به کژکرداری و گفتاري، خود به ارزشی بدل می گردد تا
او قادر به نگاهبانی از وجود خويش گردد و اين از خطرناکترين باورهاست.

از اسلاميستهای ما گرفته که با
استناد به قرآن در مجموع کل نهاد انسان را پست و خيانت پيشه و کژکردار می
خوانند، تا کل جنبش چپ با تهاجمی بی سابقه توانائی خردمندی و انديشه ورزی
ايرانی را به گونه ای نابخردانه به زير پای تزهای وارداتی و بيگانه کشانده
اند. بی ترديد همکاری خواسته و گاه ناخواسته ی اين دو گرايش با يکديگر آنچنان
اعتماد به نفس ايرانی را مورد ضربه های جانگاه خويش قرار داده که تمامی عناصر
متحجر و ويرانگر آنان به ارزشی غم انگيز در نزد ما ايرانيان بدل گشته است.
امروزه روز اگر به هر ايرانی گفته شود که از برجسته ترين خصوصيات
ايرانيان  راستگويشان بوده است، شليک خنده شان به آسمان برخواهد خاست.
نيم نگاهی به ايران امروز و انسانهای مسخ شده ی در بند آن مرز و بوم تصوير
هولناکی از آنچه که بوده ايم و آنچه شده ايم را بدستمان خواهد داد. اگر کسی
که خودش را ايرانی می داند و با ارزشهای پذيرفته شده مشکلی ندارد، بايد به
حال او و محيطی که او بر آن تاثير می گذارد، گريست.

نقش گری همانند ريخته گری در
ساخت و ساز و شکل دهی بکار می آيد. شما اگر فرزند خود را با هر لغزش گفتاری
اش دروغگو بخوانيد و اين کار را سيستماتيک وار انجام دهيد، شما دست به کار
نقش گری زده ايد و بزودی فرزند خود را يک دروغگوی تمام عيار به بار خواهيد
آورد. چه او تمامی کوشش خود را معطوف بدان خواهد داشت تا در قالبی که شما
برای او می ريزيد، خود را بگنجاند و با آن تصويری که شما از وی در نزد او
ساخته ايد، به همگونی و سامان و "آرامش" دست يابد. جائی خوانده ام که "تد
ترنر"، بنيانگذار بزرگترين شبکه خبر رسانی جهانی سی ان ان، گفته است اگر بر
اين باوريد که شما شهروند درجه ی دوم هستيد، حتمن اين چنين است.

نقش گری نه تنها می تواند نقشی
ويرانگر، آنهم نه فقط در نزد خردسالان، داشته باشد، در عين حال می توان از آن
همچون روشی مثبت و جان آفرين در جهت ارجمندی  انسان و جوامع انسانی
استفاده نمود.

بازبينی و قدرت ديدن رگه های
نيک سرشتی همانند باور به رگ زندگی در تاکی است که تنها نمای بيرونی آن
خشکيده و زندگی سوخته است. پايه های تمدن ايرانی بر بنيانهای انساندوستی و
باور به نيک سرشتی او بنا شده اند. و اين درست نقطه ی مقابل باوری است که
دينهای ابراهيمی و بويژه اسلام و از آنهم ويژه تر اسلام شيعه ی اثنی عشری
آنرا در سر لوحه ی کار و آيين خود قرار داده اند. نگرش چپ های سنتی مان باور
به کژ سرشتی انسان را تا بدانجا پيش می برد که انسان را دربند حقيقتهای سنگ
شده ی  انديشه های اين و آن قرار می دهد و ازو همچون وسيله ای بی اراده
ياد می کند که تنها تحت تاثير وجود نوع دستگاه توليدی – اقتصادی می باشد. و
اين گروه از "نخبگان" و وليان را کاريش نيست جز خدمت به برپائی جامعه ای
يکدست و اتو کشيده که مرکز آنرا حزب و تشکيلاتی که گروهی "روشنفکر" به
نمايندگی و امامت و نيابت از "ستمديده ترين و شريفترين" قشر جامعه اداره می
نمايد، تشکيل می دهد. بدينسان مرکزيتی که انحصار تمامی دانش و ارجمندی انسان
گويا در آن يکجا کوت و تلنبار شده، بوجود می آيد، خواه اين مرکزيت ايرانی
باشد خواه خارجي. داستان زايش حزب توده و کارکردهای آن از غم انگيزترين و در
عين حال شفافترين افت و خيزهای نگرشی به جامعه ی ايران از سوی روشنفکران
اسلامی اروپا زده است. در اين ميان گروه های ديگری که خود را بريده از چپ
سنتی می خوانند همچنان آبشخور فکريشان را از همان مسير ديروز با انديشه هائی
گنگ تر، اما پر زرق و برق تر، ادامه می دهند.

راستی اينان که گروه های بزرگی
از جامعه ی ايرانی را نمايندگی کرده و در تب نگهداری اين جايگاه می سوزند،
چگونه می توانند به اعتماد به نفس ملی ما دامن زنند. اسلام که هدفش از تهاجم
به ايران نه تنها جسمی و جنسی و مال اندوزي، بلکه نابودی فرهنگ و تمدن ايرانی
بوده است، چگونه می تواند پس از ۱۴۰۰ سال تبليغ و ترويج فرهنگ ناباوری به
انسان و  کژکرداری و پليدی او، کارنامه ی "درخشان" خود را از نهاد خويش
پاک سازد؟ اندوه بار و شگفتی آور است نگاهی به نفرتی که بسياری از مردم
ميهنمان همچنان از "حمله ی عرب ها" به ايران در سينه دارند و با اين وجود
تيرهای زهرآگينی که ۱۴۰۰ سال شب و روز پيکر شان را می درانند را نه تنها
ناديده می انگارند که آنها را پاس نيز می دارند! چرا اين نفرت تا اندازه ی يک
احساس نژاد پرستان فرو روئيده، در حاليکه از ديدگاهی انساندوستانه هزاران
بهانه برای  انزجار از آن تهاجم بهيمی وجود دارد، پرسشی است که پاسخ
آنرا بايد از ميان خود فريبي، خود ناباوري، مسخ و نيز منکوب گشتگی ايشان از
سوی اسلاميست های متجاوز ديروز و مدعيان خلف امروزينشان کاويد.

آيا در اين نبرد اميدی به باز
زائی تمدنی که نهاد انساندوستی و صلح طلبانه و جهان آرائی آن از بزرگترين
دستاوردهای خرد آدمی است، وجود دارد؟

حافظه ی تاريخی ای که خانم
دلارام مشهوری در رگ تاک خويش بدان اشاره  می کند، چيزی جز باز شناسی و
خارج شدن از کورنگری تزريق شده از سوی متجاوزان

اسلاميست به ما ايرانيان در
مدت ۱۴۰۰ سال گذشته، نيست.

۲. نويسنده ی بی باک ايرانی
خانم مشهوری اين دروغ بزرگ را که گويا شيعه گری
دست پرورده ی ايرانيان است، رسوا می گرداند. اينگونه به ديده می
آيد که ناسيوناليزم بد است اگر قرار باشد تمدن ايرانی بزرگ جلوه داده شود ولی
اگر اين ترفند برای گسترش غده های سرطانی اسلام مورد بهره برداری قرار گيرد،
ميوه ايست شيرين! ايشان نمايان می سازد که شيعه گری نه در ايران که در خاک
بنيانگذاران اسلام ساخته و پرداخته شده است. پژهشگر فرزانه خانم مشهوری اين
فريبکاری را که کوشش می ورزد احساسات ملی ايرانيان را برانگيزد و چيزی را که
متعلق بدانان نيست، دو دستی تقديمشان سازد تا به ما ايرانيان احساس تعلق و
مالکيت به بخشی ازين "جرثومه ی فساد" بدهد، و ازين راه ما ايرانيان را به
دفاع از "کيان" خويش بکشاند، افشا می نمايد. بی ترديد حماقت بی شائبه ی
ايرانيانی که پرچم فرقه ی شيعه گری را از زمان صفويان، آنهم توسط پسر بچه ای
۱۶ ساله بنام اسماعيل، از دست عربها گرفته و کودک خلف را به "عرش اعلا"
رسانده اند، جای والائی در باوراندن ادعای سخيف شيعه زائی ايرانيان دارد و
اسلاميستهای عرب را کمتر گناهی در اين باره است.

نکته ی جالبی که از نگاه
بسياری بی اهميت انگاشته شده و يا دور مانده است و نويسنده بر آن انگشت می
گذارد، اين است که ايران همواره عرصه ی تاخت و تاز سپاهيان غير ايرانی
از تمدنهای پست تر به ايران بوده است. اما همگی آنان در ميان  فرهنگ
جهان آرائی ايران ذوب شده و خود به بخشی از نيروی بالنده ی آن بدل گشته اند.
سپس نويسنده دو عامل عمده ی چيرگی عربهای اسلامی و نابودی تمدن ايرانی را بر
می شمارد که تازگی دارد. ايشان بر اين باور است که وجود کتابی بنام قرآن که
قرار بوده و هست مو به مو توسط بندگان آن اجرا شود و نيز وحشيگری غير قابل
تصور در حقنه کردن خواسته های قرآنی خويش به ايرانيان دو سلاحی بوده اند که
تمدن ايرانی را در زير آوار ترس، دروغ، از خود بيگانگی و ياس دفن نموده اند.

۳. از نکته سنجی های پژوهنده،
بازشناسی اهميت وجود اقليت های قومی و/ يا دينی
هر جامعه در پيشرفت و بالندگی است. ايشان با استناد به آمار حضور
گروه های مختلفی که در ايران باستان در کنار هم می زيسته اند حتا در هزاره ی
نخست چيرگی اسلام به ايران _ پيش از چرخش از سنی به شيعه گری در زمان صفويان_
نشان می دهد که جامعه ی ايران در مقايسه با غرب همچنان سرآمد بوده است. آنچه
ايشان بر آن تکيه می ورزد اين است که انرژی بيکران تمدن ايرانی از چشمه ی
گوارای وجود گوناگونی و رنگين کمان سرانديشه ها و باورهای آزاد بوده است.
نتيجه گيری ايشان از حاکميت ۵۰۰ ساله ی شيعه بر دستگاه سياسی – اجتماعی و
فرهنگی ايران همان چيزی است که ما در مدت ۲۵ سال گذشته شاهد آن بوده ايم: از
سرکوب فرقه های دينی رقيب همانند سنی ها، بهائيان گرفته تا دين های مسيحي،
زرتشتي، يهودی و ...و نيز گروه ها و سازمانهای سياسي، اقتصادي، اجتماعی و
فرهنگی که ايشان را نه در پيله ی دين، که در قدرت به چالش کشيدند، همه و همه
را از دم تيغ اسلام شيعه ی اثنی عشری گذراندن. واقعيت اين است که دينهای
ابراهيمی و نوری از جمله اسلام هدف سياسي، اجتماعی و فرهنگی خويش را بر يکدست
سازی جامعه می گذارند. در جا به جای آيه ها و سوره های قرآن ما شاهد آنيم که
تمامی مزايای اين و آن دنيا در انحصار مسلمانان قرار می گيرد و تمامی بليه ها
از آن کسانی است که انحصار ايشان را بر نمی تابند. همين انديشه ی حاکم معجزه
ی محمد که قرار است مو لای درزش هم نرود، به تنهائی بيانگر انحصار طلبی در
حقيقت و در نتيجه تلاش بيکران و ديوانه سرانه ی سردمداران آن در جهت يکدست
سازی جامعه می باشد. تضييقاتی که عليه ديگران بکار برده می شوند، تنبيه هائی
هستند که از بزرگترين مرجع مسلمانان يعنی قرآن با صراحت زبان و مفهوم بی
مانندی به رسميت شناخته شده اند. تمامی ستمهای وارده بر دگر انديشان بر اين
مسير پا می فشارند که "وحدت کلمه" حفظ شود و به ساحت مقدس هيچيک از اصول دين
اسلام شيعه ی اثنی عشری خدشه ای وارد نيايد. حتا اصل عدل را که بسياری از خوش
باوران و مغرضان از نقاط قوت و انسانی اسلام شيعه معرفی می نمايند، در صورت
عدم وجود "وحدت کلمه" و يکدستی جامعه به زير پرسش خواهد رفت چرا که اين اصل
تنها محدود و مربوط به مسلمانان می شود ، همچنانکه در هيچ کجای "معجزه ی
آسمانی و بی نقص" محمد يعنی قرآن، تساوی حقوقی بين يک مسلمان و نامسلمان بطرز
شفافی در نظر گرفته نشده است. نمونه ی اجرائی آن را در کشورهائی که اسلام بر
مسند قدرت است، شاهد هستيم.

۴. بی شک از ستونهای بنيادين
رگ تاک ديدگاهی است که پژوهشگر گرانمايه خانم مشهوری در باره ی نقش رفرمهای دينی (مذهبي) عرضه داشته و بنوعی
فرمولبندی می نمايد. ايشان پس از برشماری اهميت والا و خدشه ناپذير وجود
اقليت های ديگر در جامعه و نقش بی بديل شيعه گری در يکدست سازی جامعه از راه
تاراندن و نابودی اقليت های دينی به جنبش مارتين لوتر در نيمه ی سده ی ۱۶ در
اروپا اشاره می نمايد و آنرا سرآمد از هم پاشی اقتدار بی چون و چرای کليسا و
آغاز دوران باز زائی يا رنسانس و آزادی اروپا می خواند.

نويسنده بر اين باور است که
لوتر (۱۵۴۶ – ۱۴۸۳ ميلادي) توانست تمامی کاسه کوزه ی کليسای کاتوليک در اروپا
را بر هم زند و  پايان اقتدار سده های ميانه کليسا را افتتاح نمايد. او
به درستی به نقش مذهبی شخص لوتر بعنوان کسی که می توانست از زاويه ی موقعيت
والای مذهبی اش در دم و دستگاه کليسا جنبشی مردمی را پايه ريزد، اشاره می
نمايد. (زمانی که خواننده اين بخش از رگ تاک را می خواند بی اختيار به ياد
پيگيرترين اصلاح طلبان حاکميت کنونی ايران می افتد و دلخوش می گردد.) نويسنده
آنگاه که اهميت و برّندگی جنبش لوتر را در شکاندن اقتدار کليسای کاتوليک و
آزادی اروپا و غرب را به نمايش می گذارد به جنبشی در ايران می پردازد که بی
شک همواره از ديدها پنهان مانده است و آن نيز جنبش بابی گری است. با
رديابی تاريخي، ايشان نمايان می سازد که چگونه جنبش شيخيه با به زير پرسش
بردن و دستکاری اصل امامت بدان گونه که توسط متوليان اسلام شيعه ی اثنی عشری
تعريف و سر هم بندی شده است، روزنه ای می گشايد که از آن ميان رهبران جنبش
بابی گری سر برون آوردند. ايشان سپس به شرح احوال اين جنبش آزاديخواهی نوپا
که غده ی چرکين اسلام شيعه را باز شناخته و کمر همت به جراحی آن بسته بود، می
پردازد. در پژوهش ايشان نمايان است که رهبران اين جنبش خود از مقامات بلند
پايه ی فرقه ی شيعه گری در اسلام بوده اند و به راز و رمزها، حيله گريها،
مردم فريبی ها و کلاهبرداری های آن جماعت که به نام امامت و نيابت، فتوا و...
سکه زده مردم را در گمراهی نگاه داشته و خونشان را می مکيدند (به سياق
امروز)، آشنائی کافی داشته اند. نويسنده نشان می دهد که چنانچه جنبش بابی گری
به هدفهای خود می رسيد، ايران امروز چيزی جز آنچه که امروز شاهد آن هستيم، می
بود و زندگی مردم دستخوش اين خفت و خواری نمی گشت.

مهمترين نکته ی چالشگرانه ی
اين کتاب (در جلد نخست) بی ترديد در گفتمانی است که نويسنده ی گرامی خانم
دلارام مشهوری بدان دامن زده و آن نيز اهميت بی چون و چرايی است که ايشان
برای ايجاد رفرم دينی قائل هست. ايشان بارها و بارها اصرار بر مسالمت جوئی و
خشونت زدائی در مبارزه بر عليه حاکميت اسلامی ايران دارد. بی ترديد اکنون که
جنبش بابی گری پايان يافته و آرمانهای آن حتا در انقلاب مشروطه نيز از سوی
نيروهای کور و بهيمی جامعه به شکست کشانيده شده است، پرسشی شکل می گيرد مبنی
بر اينکه چگونه می توان اين ديو زشت گفتار و کردار را از گرده ی مردم ايران
پايين آورد و با آگاهانيدن مردم آنرا تاراند؟ از سترهای کتاب چنين بر می آيد
که از ميان دستگاه مذهبی کسانی بايد تيشه به ريشه ی وجود اين هيولا از
راه  چالش و نفی  ترفندهای اين جماعت يعنی امامت، نيابت، ولايت
فقيه، فتوا و... زنند. اگر اين درست است که لوتر در سده ی ۱۶م و رهبران جنبش
بابی گری در ايران در سده ی ۱۹م ميلادی از مقامات و فقيهان دم و دستگاه انسان
ستيز مذهبی بوده اند و توانسته اند بهنگام سواری از اين ارابه ی ديو کِشان،
استفاده برده و چرخهای آنرا به گِل نشانند ( ظاهرن  تنها لوتر توانست)،
پس اکنون نيز – اگر بخواهيم مسالمت آميز پيش رويم – باز هم بايد در انتظار
اين باشيم که کسی همانند منتظری و ازين  دست فقها آنقدر بينش فکری بيابد
که بتواند (بخواهد) زهر مهلک امامت، ولايت، جهاد، فتوا و... را نخست دريابد و
آنگاه آنقدر جربزه و دليری داشته باشد که بجای نق زدنهای سياسی و زير بال پر
قو به زندان و تبعيدها تن در دادن، دست کم يکی از ريشه های اين "جرثومه ی
فساد" را نشان گيرد و با صدای رسا آنرا نفی کرده، مردم مسخ شده را به عدم
پذيرش آن دعوت نمايد. تا اين لحظه که من اين سترها را می نگارم هنوز هيچ
انسان شرافتمند و آگاهی از ميان آن دم و دستگاه روحانيت ديده نمی شود که
خواستگاهش آنقدر مايه دار باشد که گامی به پيش بردارد و بجای گلاويزی شخصی و
خودي، چوب لای چرخ دنده های ارابه ی جنگی حاکميت اسلامی شيعه گذارد. شايد
البته خانم دلارام مشهوری اين گام از مبارزه را از سر گذشته بداند و عمر
تاريخی اش را سپری شده، بخواند، اما - دست کم در جلد نخست - چنين ديدگاهي،
حتا غير مستقيم نيز، به خواننده القا نمی شود.

نکته ای که می تواند اين
گفتمان را بهتر بنماياند شايد نقشی باشد که نويسنده ی رگ تاک برای جنبش لوتر
بعنوان راهگشای بنيادين باززائی اروپا قائل است. يافته های من در متن های
تاريخی از باززائی اين است که جنبش لوترانيزم بی ترديد نقش مهمی بهمراه ديگر
انديشمندان در به ميوه نشاندن جنبش باززائی در اروپا داشته است. اما – بر
خلاف آنچه نويسنده ی رگ تاک باور دارد – اين جنبش نه از هنگام وجود چالشگری
لوتر که از مدتها پيش از آن و به عبارتی از سده ی ۱۲م آغازيدن گرفته است و
موج آن نه از کاسه ی سر کليسا که از راه شناخت و  بازشناخت ادبيات و
فلسفه های يونانی از سوی هومانيستهای آن دوران براه افتاد. نگاهی به تحولات
تاريخی ای که در اين دوران روی داده است، بخوبی نمايانگر دگرگونی هايست که
همچون آتشی گدازان آب راکد جامعه را بسوی نقطه ی جوش پيش می برده است. کافی
است نگاهی بيندازيم به چهره ها و برخی رويدادهائی که از سده ی ۱۲ به اين سو
اروپا را دگرگون ساختند. شما را رجوع می دهم به گفتار و کردارهای شخصيتهائی
همانند دانته اَلِگی ئری (۱۳۲۱- ۱۲۶۵)، فرانچسکو پترارکا (۱۳۷۴- ۱۳۰۴)،
گروتّو  دی بوندونه (۱۳۳۷ – ۱۲۶۶)،کولوُچّو سالوُتاتی (۱۴۰۶ – ۱۳۳۱) و
نيز لورنتزو  وَلّا (۱۴۵۷ – ۱۴۰۷) که اين آخری از سوی انگيزاسيون محکوم
گشت و کم مانده بود طعمه ی آتش کليسای کاتوليک رم شود. اين انديشمندان تنها
نمونه هائی آشکار از وجود جنبشی که کليسا را به چالش می کشاند، می باشند.
تفاوت لوتر با اينان در اين بود که شخصيتهای نامبرده عمدتن در فلورانس که
مرکز جنبش نوزائی شناخته شده است، متمرکز بودند و علاوه بر اين مردم آنروزگار
اروپا عامی بوده، تاثير پذيری بيشتری از کليسا داشتند تا روشنفکرانی پيشرو،
علارغم اينکه اين گروه از روشنفکران خود از آموزگاران بخشی از آموزه های
کليسا و مسيحيت بوده اند. درست است هيچيک ازين روشنفکران حلاج وار عليه کليسا
پا به ميدان نبرد نگذارد اما اينان تحت تاثير انديشه های کلاسيک يونانی به
هومانيزم که ضد آن قلپ تپنده ی دينهای ابراهيمی است، تيشه به ريشه ی کليسا می
زدند. از همينجاست که بسياری از انديشمندان استوره های يونانی و انديشه های
ضد انحصاری و انسانی نهفته در آنان را ريشه ی جنبش باززائی در اروپا می
خوانند. جنبش لوترانيزم تنها همانند بازوی مسلح ناخشنودی از ستم پيشگی کليسا
بود که بستر فکری و خردورزی اش را هومانيستهای سده های پيشين فراهم نموده
بودند. اختلاف ظريف در اينجاست که با به رسميت شناختن رسالت رفرمهای دينی
بعنوان چاره گران برون رفت از استيلای پليد و بهيمی دين بر جامعه، جنبش مردمی
و سکولار به دنباله رو و آماده به خدمت اين رفرمهائی که اعتباری به فروزشان
نيست ، بدل می گردد. به همين دليل است که نياز گسستگی جنبش آزاديخواهی ايران
از بند شريعت اسلام در ايران، نه چشم دوختن به شخصيتهای ترقه ای و غير قابل
اتکائی همانند سروشها و کديور ها، که پرداختن به کنه فرهنگ و تمدن اصيل
ايرانی ست. اگر آگاهی از چند و چون تمدن ايرانی ای که ما از آن دم می زنيم و
بدان باورمنديم گسترده نگردد، و در راستای صف بندی با سنت زندگی سوز فرا
نروئيده و عبارت بندی نگردد، اشاره به آن همواره در عرصه ی لاف زنی تو خالی
باقی می ماند و کردار آن سترون و ناکار از آب در خواهد آمد. مهمترين پرسمان
اين است که هيچ جنبشی که سر انديشه (ايده) چرخشی تاريخی در دستور کارش باشد
ولی بهره مند از انديشه ی فلسفی روشن و شفافی نگشته باشد، به سر انجامی نيک
نخواهد رسيد. از همين زاويه است که جنبش کنونی ايران از نازائی اندوهباری رنج
می برد، چه آزادی و ارجمندی انسانی از ديدگاهی فلسفی هنوز در حد نگرشی يکسان
در نزد جامعه بدل نگشته است و عقل نخبگان، و نه  خرد و نيک سرشتی
همگاني، همچنان حرف نخست را در اين گرانيگاه بزرگ تاريخ ايران می زند.
۴

۵. از فرازهای برجسته و بی
همتای کتاب رگ تاک که پرتو روشنگرائی آنرا سد چندان می نمايد، شناسائی
حاکميت دوگانه بر ايران از هنگام
حقنه ی فرقه ی شيعه گری از دوران صفويان است. نويسنده با توانمندی غرور
انگيزی نور به پستوی اماکن قدرت در چند سد ساله ی اخير ايران می اندازد و
وجود فعال و نقش راهبرانه ی اسلاميستهای کهنه پرست را در غالب متوليان شيعه ی
اثنی عشری نمايان می گرداند.

ما در اين فراز کتاب در می
يابيم که چگونه همواره، از پشت، از سوی مجتهدين و سردمداران شريعت شيعه خنجر
خورده ايم و چگونه حرص و آز و قدرت ورزی اين قشر فاسد جامعه ی ايرانی در
توافقهای پشت پرده با دشمنان داخلی و خارجی ميهن، ما را در پست ترين و بی
مايه ترين جايگاه های تاريخ اسير کرده و به گِل نشانده است.

همچنان که تيتر گونه اشاره
گرديد، کتاب رگ تاک شير زن فرهيخته ی ايرانی خانم دلارام مشهوری برگ تابناکی
در امر پژهشگری دانشگرايانه و اعتماد به نفس فروزانه به ايرانيان خدمت شايانی
نموده است. خوانش آن را به همه ی عاشقان ايران زمين با هر گونه تعلقات سياسي،
اجتماعی و فرهنگی صميمانه پيشنهاد می کنم.

مرداد ۱۳۸۳

۱. پرفسور منوچهر جمالی
سنجشگری های دل انگيزی در اين باره دارد.

http://www.jamali-online.com/

۲. منبع: سايت

http://www.google.com/

پس از تايپ نام کتاب در بخش
آدرس

Gooya news
politics

۳. مسعود بهنود، خبرنامه ی
گويا

http://khabarnameh.gooya.com/politics/archives/008043.php

۴. در فرصتی ديگر  به
سنجش برخی از ديدگاه هائی که از سوی خانم دلارام مشهوری ارائه شده اند، و که
برای من پرسش انگيزند، خواهم پرداخت.

بازگشت به صفحه
نخست